УСТАНОВА «ДЗЯРЖАЎНЫ АРХІЎ БРЭСЦКАЙ ВОБЛАСЦІ» (Брэст; 1940)

1 лютага 1940 г. у сістэме Народнага камісарыята ўнутраных спраў быў створаны Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці.

 У лютым 1940 г. у архіў былі прыняты дакументы ліквідаваных польскіх дзяржаўных органаў і ўстаноў, якія дзейнічалі ў 1919 -1939 гг. на тэрыторыі Палескага ваяводства, а таксама ўсіх грамадска-палітычных, саслоўных і іншых арганізацый, органаў ваеннага кіравання і вайсковых частак, дзяржаўных, прыватных прадпрыемстваў і арганізацый, маёнткаў.

 У чэрвені 1941 г. дакументы архіва эвакуіраваць не ўдалося. У перыяд нямецкай акупацыі многія з іх былі непапраўна пашкоджаны, частка вывезена, уліковы і навукова-даведачны матэрыял да іх быў знішчаны.

 У другой палове 1940-х гг. у архіў паступілі дакументы органаў нямецкай адміністрацыі і іншых арганізацый, якія дзейнічалі на тэрыторыі вобласці ў перыяд акупацыі (чэрвень 1941 г. - ліпень 1944 г.).

Са студзеня 1954 г. да сярэдзіны 1960-х гг. у абласны архіў паступілі дакументы за перыяд знаходжання Заходняй Беларусі ў складзе Польшчы, а таксама пад нямецкай акупацыяй, якія захоўваліся ў архівах скасаваных Баранавіцкай і Пінскай вобласцей.

У архіве знаходзяцца матэрыялы павятовых і валасных ваенна-рэвалюцыйных камітэтаў за 1920 г. З 1950-х гг. Брэсцкі абласны архіў стаў планамерна камплектавацца дакументамі савецкіх устаноў, арганізацый і прадпрыемстваў.

У сакавіку 1960 г. архіў быў пераведзены ў падпарадкаванне архіўнага аддзела Брэсцкага аблвыканкама.

У вобласцей за 1939-1941 гг., 1944-1991 гг. 1992 г. у архіў з ліквідаванага партыйнага архіва Брэсцкага абласнога камітэта Камуністычнай партыі Беларусі паступілі фонды партыйных органаў і арганізацый Брэсцкай, скасаваных Баранавіцкай і Пінскай

28 мая ованы ў "Навукова-метадычная ўстанова" Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці". 2001 г. архіў пераймен

У мае 2006 г. архіў увайшоў у сістэму Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь.

З 15 мая 2012 г. архіў носіць назву: "Установа “Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці.” У структуру архіва ўваходзяць аддзелы: камплектавання, ведамасных архіваў і справаводства, забеспячэння захаванасці дакументаў і фондаў, дзяржаўнага ўліку і інфармацыйна-пашуковых сістэм, выкарыстання дакументаў.  У архіве захоўваюцца дакументы на польскай, беларускай і рускай мовах.

Літаратура:

1.Государственный архив Брестской области // Республика Беларусь : энциклопедия : в 7 т. Минск, 2006. Т. 3. С. 170.

2. Дзяржаўны архіў Брэсцкай вобласці // Беларуская энцыклапедыя : у 18 т. Мінск, 1998. Т. 6. С. 150–151.

3. Архив Брестской области // Брест : энциклопедический справочник.Минск, 1987. С. 77.

4. Государственный архив Брестской области : путеводитель по фондам, 1919–1939 / Научно-методическое учреждение «Государственный архив Брестской области» ; [сост.: А. В. Теребунь и др. ; редкол.: А. Г. Карапузова (гл. редактор) и др.]. – Брест : Альтернатива, 2010. – 129 с.

5. Государственные архивы Брестской, Гродненской областей, филиал Государственного архива Минской области в Молодечно : справочник (по докум. материалам 1919–1939 гг.) / [сост. Т. Ф. Кириченко, В. Н. Крупина, Т. Д. Либеровская и др.] – Минск : Полымя, 1969. – 80 с.

6. Зональный государственный архив в г. Пинске : путеводитель, 1939–1941 ; 1944–2007 / [сост.: Н. В. Никитина, Л. Н. Пригодич ; редкол.: Г. В. Лысенко, Л. Н. Пригодич]. – Пинск : Пинская региональная типография, 2012. – 355 с.

7. Брест в 1939—1941 гг. : документы и материалы / Учреждение Государственный архив Брестской области ; [сост.: А. Г. Карапузова и др.]. Брест : Альтернатива, 2012. 244 с., [6] л. ил.

8. Брест в 19191939 гг. : документы и материалы / Гос. архив Брестской области ; сост.: А. Г. Карапузова (отв. сост.) и др. ; редкол.: Е. С. Розенблат (гл. ред.) и др. Брест : Альтернатива, 2009. 306 с. : [12] л. ил.

9. Карапузова, А. Г. Состав и содержание научно-справочной библиотеки Государственного архива Брестской области / Карапузова А. Г. // Берасцейскія кнігазборы: праблемы і перспектывы даследавання. Брэст, 2013. С. 60–64.

10. Козак, К. И. Архивы Беларуси в годы Великой Отечественной войны: формы и состояние : [в т. ч. Брест, Барановичи, Пинск] / К. И. Козак // Беларуска-польскія архіваліі : стан і перспектывы. Мінск, 2003. C. 1237.

11. Еленская, И. Э. Документы немецко-фашистских оккупационных органов управления и учреждений как исторический источник (по материалам Госархива Брестской области) : автореф. дис. на соиск. учен. степ. канд. ист. наук / Ирина Эдуардовна Еленская ; Нац. акад. наук Беларуси; Ин-т истории. – Минск, 1999. – 18 с.

12. Трибулева, Е. Наследство и наследие : В Государственном архиве Брестской области хранятся документы более чем вековой давности / Елена Трибулева // Вечерний Брест. 2015. 11 февраля. С. 6.

13. Кралько, Н. Хранители истории : 11 февраля архивной службе Беларуси исполняется 75 лет : [беседа с начальником отдела по архивам и делопроизводству главного управления юстиции облисполкома о состоянии архивного дела на Брестчине] / Наталья Кралько ; беседовал Николай Ярмошук // Заря. 2015. 10 февраля. С. 5.

14. Кузина, С. На службе государству, людям и истории : [о Кобринском районном архиве к его 75-летию] / Светлана Кузина // Кобрин-информ. 2015. 19 февраля. (№ 8). С. 7.

15. Стефанович, М. История Полесья – в надёжных руках : [архивной службе Пинска – 75 лет] / Марина Стефанович // Полесская правда (Пинск). 2015. 14 февраля. С. 4.

16. Шапран, Ю. Там, где жил-был Госархив... : Общественность бьёт тревогу о судьбе этого здания / Юрий Шапран // Брестский курьер. 2014. 13 февраля (№ 7). С. 9.

17. Хокимова, А. Старину «сдаём в архив»... : [о проекте реконструкции бывшего здания Брестского областного архива, представляющего собой историческую ценность] / Антонина Хокимова // Вечерний Брест. 2014. 31 января. С. 2.

18. Литвинович, Е. Брест в документах. Продолжение следует : [презентация сборника «Брест в 1939–1941 гг. Документы и материалы»] / Евгений Литвинович // Заря. 2013. 24 сентября. С. 4.

19. Бунеева, Л. Сдали реконструкцию в архив : Более 800 тысяч единиц хранения переехали в новое здание / Людмила Бунеева // Вечерний Брест. 2011. 17 августа. С. 8.

20. Кралько, Н. Архивной службе Брестской области – 70 лет / Наталья Кралько // Архивы и делопроизводство. 2010. № 1. C. 102–110.

21. Литвинович, Е. Новая жизнь старых документов : [Брестский госархив выпустил книгу «Брест в 1919–1939 гг. Документы и материалы»] / Евгений Литвинович // Заря. 2009. 21 мая. С. 18.

22. Карапузова, А. Г. Хранители убегающего времени : [интервью с директором Гос. архива Брестской области] / Анна Геннадьевна Карапузова ; беседовал Владимир Петровский // Брестский вестник. 2009. 8 октября. С. 4.

23. Кудрякова, Г. Путеводитель по архивам Беларуси. Государственный архив Брестской области / Галина Кудрякова // Секретарское дело. 2008. № 6. С. 24–26.

24. Карапузова, А. Новости из регионов : [выставка и вечер памяти к 60-летию со дня рождения бывшего директора Гос. архива Брестской области Анны Васильевны Теребунь (1948–2007)] / Анна Карапузова // Архівы і справаводства. 2008. № 3. С. 144–145.

25. Карапузова, А. Г. Жизнь для других : [о бывшем директоре Гос. архива Брестской области Анне Васильевне Теребунь (1948–2007)] / А. Г. Карапузова // Беларускі археаграфічны штогоднік. Мінск, 2008. Вып. 9. C. 328331.

26. Магдысюк, С. Хранители истории : [работа Гос. архива Брестской области] / Сергей Магдысюк // Заря. 2006. 5 октября. С. 2.27.Теребунь, А. «Архивы – не только хранилища памяти...» : [беседа с директором Гос.архива Брестской области] / Анна Васильевна Теребунь ; беседовал Пётр Сутько // Заря. 2005. 5 февраля. С. 2.